بيان وفات عبد الرحمن بن حكم و امارت فرزندش محمد در آن سال عبد الرحمن بن حكم بن هشام بن عبد الرحمن بن معاويهء بن هشام اموى امير اندلس در ماه ربيع الثانى درگذشت . او در سنه صد و هفتاد و شش متولد شده بود . مدت امارت و سلطنت او سى و يك سال و سه ماه بود . او گندمگون درشت چشم داراى ريش انبوه و دراز بود كه با حنا خضاب ميكرد . چهل و پنج فرزند ذكور از او ماند . او اديب و شاعر بود . در عداد عشاق كنيزان بشمار مىآمد . عاشق كنيزى بنام طروب بود كه عشق او مشهور شد . او بعلوم دين و شريعت دانا و بفلسفه و علوم ديگر آشنا بود . روزگار او روزگار رفاه و عافيت و آسايش و ثروت بود . اموال او فزون گرديد و او داراى همت بلند بود . كاخها و نزهت‌گاهها ساخت و راهها را هموار كرد و بر بناى مسجد جامع قرطبه دو رواق ديگر افزود . پيش از اينكه بناى مسجد را زينت دهد و تكميل كند بچنگ مرگ گرفتار شد ولى فرزندش آن را تكميل كرد او مساجد ديگرى در سراسر اندلس ساخت كه بسيار بود . پس از وفات عبد الرحمن فرزندش محمد بر او رنگ امارت نشست و سيره پدر را به خود بست و عدالت را صفت خود نمود و بناى جامع قرطبه را انجام داد نام مادرش « سهتر » بود . داراى صد فرزند شد كه تمام آنها ذكور بودند . او نخستين پادشاهى بود كه در اندلس ابهت و شوكت و جلال سلطنت را بر پا كرد . تمام شئون مملكت را مرتب و منظم كرد خود را از بالاتر از آن دانست كه براى عوام ظهور كند و آنها را در محضر عام بپذيرد و او مانند وليد بن عبد الملك در شكوه پادشاهى بود . او نخستين كسى بود كه آب شيرين را براى شهر قرطبه جارى كرد . براى استفاده مردم استخرهاى بزرگ ساخت كه آب شيرين را از آنها بر مىداشتند .